Nhiều người lớn lên và nghe nhiều lần câu nói “nhà mình gốc miền Nam” hay “Nam Kỳ Lục Tỉnh” nhưng luôn lờ mờ về những ý niệm của câu nói ấy. Gốc miền Nam là gì? Nam Kỳ Lục tỉnh là sáu tỉnh miền Nam hay còn có những câu chuyện về con người, về đất, về nước mà ta từng nghe qua nhưng chưa bao giờ thực sự để tâm.
“Miền Nam”, cụm từ này có thể đang hàm ý đến giọng nói, món ăn, sông nước, những con kênh rạch, hoặc là những ký ức rời rạc về một khoảng thời không nào đó trong tâm trí mỗi người.
Với những ai mang trong mình một nỗi khát khao, muốn hiểu hơn về “miền Nam”, những tác phẩm của Sơn Nam có thể sẽ gợi những cảm xúc rất lạ trong người đọc. Chợt bất ngờ, ta nhận ra một vùng đất mà ta chưa từng thật sự sống ở đó, hiện ra rất đỗi thân thương và gần gũi . Những con sông, mảnh rừng, sự bộc trực của con người, và cái hào sảng rất riêng của người Nam Bộ, sản sinh từ một đời sống luôn gắn bó với cộng đồng, với bà con láng giềng-bên này rạch, bên kia sông.
Nguyễn Ngọc Tư cũng viết về cùng một miền đất ấy, với cái nhìn của một người con đất mũi Cà Mau với nhiều nỗi da diết, bận lòng, nhưng không bao giờ quên chiêm ngưỡng và ngợi ca vẻ đẹp của những điều bình dị nhất, dù đó là cánh đồng, bụi cỏ lau, cơn mưa xối xả hay cả cát bụi bên đường. Cô dùng chính những trải nghiệm, ký ức của mình để kể câu chuyện của một "người trong cuộc", đôi khi là "kẻ bị mắc kẹt" giữa cái cách mà Nam Bộ thay đổi và chuyển mình. Đó là một trải nghiệm vừa yêu vừa ghét. Người trong cuộc yêu mảnh đất của họ nhưng họ cũng bị mắc kẹt trong chính những tổn thương mà mảnh đất ấy gieo rắc lên họ.
Vương Hồng Sển lại đem đến cho người đọc một cách khác để tiếp cận miền Nam, không hẳn bằng những chuyển động lớn của đất và người, mà bằng ký ức văn hóa, bằng tiếng nói, nếp sinh hoạt, những món đồ xưa, những câu chữ cũ và cả cái thú chơi sách rất riêng của một lớp người Nam Bộ xưa. Đọc các tác phẩm của Vương Hồng , ta có cảm giác như đang ngồi nghe một bậc tiền nhân thong thả kể chuyện, chuyện về Sài Gòn năm cũ, về cách người miền Nam ăn nói, gọi tên sự vật, giữ gìn phong tục, và lưu lại những dấu vết văn hóa của một vùng đất vốn được tạo nên từ nhiều lớp giao thoa Việt, Hoa, Khmer. Nếu Sơn Nam gợi ra miền Nam như một vùng đất sống động và gần gũi, thì Vương Hồng Sển giúp miền Nam hiện lên như một kho ký ức có thể lần giở, nơi từng chữ, từng tên gọi, từng món đồ xưa đều mang trong mình một câu chuyện dài hơn ta tưởng.
Hồ Biểu Chánh mở ra một cánh cửa khác để hiểu miền Nam, lần này là qua đời sống của con người trong những mối quan hệ: cha con, nghĩa tình, giàu nghèo, danh dự, lòng thủy chung và cách con người đối diện với nghịch cảnh. Ông viết về Nam Bộ đầu thế kỷ XX bằng một giọng văn mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói của người bình dân, khiến người đọc có cảm giác như đang nghe chính đời sống kể chuyện về nó. Trong thế giới tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, miền Nam không chỉ là cảnh sắc hay phong vị, mà còn là một không gian đạo lý, nơi con người bị thử thách bởi nghèo khó, tiền bạc, địa vị xã hội, nhưng vẫn luôn được soi chiếu bằng câu hỏi: sống sao cho phải, cho trọn, cho có tình có nghĩa. Nếu Nguyễn Ngọc Tư cho ta thấy những vết xước và nỗi đau âm ỉ từ bên trong tâm hồn con người miền Nam, thì Hồ Biểu Chánh lại cho ta thấy nền nếp đạo đức và những giằng co rất đời thường đã làm nên diện mạo tinh thần của vùng đất ấy.
Bốn tác giả Sơn Nam, Nguyễn Ngọc Tư, Sơn Nam, Hồ Biểu Chánh, phác họ những nét miền Nam theo cách mà không một cuốn sách lịch sử nào có thể làm được. Không phải từ trên cao nhìn xuống, mà từ bên trong ruộng đồng, dọc theo những con kênh rạch, và trong nỗi buồn cùng sự ấm áp rất riêng của những con người mà phần còn lại của thế giới hiếm khi thật sự chú ý đến.
Tất cả các tựa sách đều có tại bộ sưu tập của Viet Bookstore. Mời bạn đón đọc cùng chúng tôi: https://vietbookstore.com/collections/cac-lo%E1%BA%A1i-sach-khac
Nếu bạn ở Mỹ hoặc Canada và muốn tìm kiếm các tựa sách chưa có sẵn tại website, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi. Chúng tôi sẽ hỗ trợ bạn. Email cho chúng tôi nhé: xinchao@vietbookstore.com.
