Trong những năm đầu thập niên 30 của thế kỷ trước, khi xã hội Việt Nam đang loay hoay giữa những giá trị cũ và mới thì một nhóm trí thức trẻ tại Hà Nội đã quyết định thực hiện một cuộc canh tân lịch sử. Họ không dùng súng đạn mà dùng ngòi bút để phá vỡ những xiềng xích của tư tưởng phong kiến lạc hậu và xây dựng nên một nền văn chương hiện đại gần gũi với tâm hồn người Việt. Nhóm này tự gọi mình là Tự Lực Văn Đoàn với tôn chỉ tự lực cánh sinh dựa vào sức mình để làm mới nền văn học nước nhà.
Những ngôi sao sáng trên bầu trời văn học
Được chính thức tuyên bố thành lập vào ngày 2 tháng 3 năm 1934, Tự Lực Văn Đoàn quy tụ bảy gương mặt xuất sắc mà chủ soái Nhất Linh gọi là Thất tinh. Đứng đầu là Nhất Linh - Nguyễn Tường Tam, một người có tầm nhìn xa trông rộng đã học tập tại Pháp và mang về những tư duy mới mẻ về tự do cá nhân. Sát cánh cùng ông là Khái Hưng người thợ rèn ngôn ngữ tuyệt diệu với những trang tiểu thuyết lãng mạn đi vào lòng người.
Trong khi đó Hoàng Đạo đảm nhận vai trò lý thuyết gia với những bài luận sắc sảo về cải cách xã hội và quyền con người. Thạch Lam người em út trong nhà lại chọn lối đi riêng với những truyện ngắn nhẹ nhàng sâu lắng khai thác vẻ đẹp trong cái nghèo khổ và những rung động tinh tế của tâm hồn. Thế Lữ mở đường cho phong trào Thơ Mới còn Xuân Diệu đem đến luồng gió nồng cháy của tình yêu tuổi trẻ. Cuối cùng Tú Mỡ dùng tiếng cười trào phúng để đả kích những thói hư tật xấu và sự lố lăng của xã hội đương thời.
Cuộc chiến chống lại hủ tục qua những trang sách
Vào thời điểm đó xã hội Việt Nam vẫn bị kìm kẹp bởi hệ tư tưởng Nho giáo khắt khe nơi quyền quyết định nằm hoàn toàn trong tay người lớn tuổi và phụ nữ gần như không có tiếng nói. Tự Lực Văn Đoàn đã dũng cảm chọn đây làm đề tài cốt lõi. Những tác phẩm như Đoạn Tuyệt hay Lạnh Lùng của Nhất Linh đã tạo nên một cơn địa chấn thực sự khi dám nói lên khát vọng tự do và quyền được yêu của người phụ nữ. Nhân vật Loan trong Đoạn Tuyệt đã trở thành biểu tượng cho sự phản kháng chống lại chế độ mẹ chồng nàng dâu nghiệt ngã và những cuộc hôn nhân sắp đặt.
Không chỉ dừng lại ở nội dung, nhóm còn thực hiện một cuộc cách mạng về ngôn ngữ. Họ rũ bỏ lối viết biền ngẫu cầu kỳ khó hiểu của thời xưa để thay bằng lối văn xuôi trong sáng giản dị và giàu cảm xúc. Chính nhờ phong cách này văn chương đã không còn là đặc quyền của giới thượng lưu mà trở thành món ăn tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân.
Di sản sống mãi với thời gian
Dù chỉ hoạt động sôi nổi trong khoảng mười năm trước khi tan rã do những biến động của thời cuộc và sự ra đi sớm của Thạch Lam, nhưng tầm ảnh hưởng của Tự Lực Văn Đoàn vẫn còn vẹn nguyên cho đến ngày nay. Họ đã hoàn thành sứ mệnh hiện đại hóa văn học Việt Nam chỉ trong một thập kỷ ngắn ngủi.
Những cuốn sách của nhóm không đơn thuần là hiện vật lịch sử trên các kệ sách đương đại mà còn là tài liệu quý giá cho việc cải cách văn học. Đối với những độc giả trẻ hay những người Việt xa xứ thì các tác phẩm này là cầu nối quan trọng để hiểu về cội nguồn tư tưởng và sự chuyển mình của dân tộc. Tự Lực Văn Đoàn đã chứng minh rằng khi văn chương dám nhìn thẳng vào sự thật và đứng về phía con người nó sẽ có sức sống mãnh liệt bất chấp dòng chảy của thời gian. Những câu chuyện về tình yêu sự tự do và lòng trắc ẩn trong sách của họ vẫn đang tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ độc giả trên hành trình tìm kiếm bản sắc cá nhân.
